Mevlana Celaleddin Rumi, Mesnevi’de binlerce mısra boyunca neredeyse hiç aynı kafiyeyi tekrar etmez. Örneğin, “Cuşişi aşkest ki ender mey feday” mısrasında geçen “mey” kelimesi, ondan sonraki mısrada tekrar kullanılır. Mevlana’nın içki ve semaya dair gazellerinde görülen bu dionisyak fırlayış, onun eserlerinin karakteristik bir özelliğidir. Bu enerjik ve serbest üslup, onun sanatsal yaklaşımında sürekli kendini gösterir Diasparagmos Nebris ve Dans.
Dervişlerin Postları ve Dionisyak Köken
Dervişlerin veya şeyhlerin giydiği postlar, yani “postnişin” terimi, Bakkha’ların nebris kavramıyla bağlantılıdır. Antik Yunan’da diasparagmos ritüelinde bir hayvan parçalanır ve kanı ile etinden mana alınır. Burada kullanılan krater, şarap ve suyun karıştırıldığı büyük kap anlamına gelir. Kurbanın kudreti, canı ve kutsallığı yenildikten sonra, hayvanın postu giyilirse, bu kuvvet ve kudret giyen kişiye geçer. Bu mantıkla, bir boğa yenirse ve postu giyilirse, onu yiyen kişi boğa gibi kuvvet kazanır.
Benzer bir örnek, Herkül’ün aslan postunu sırtına geçirmesidir; böylece aslanın kudreti onun bedenine intikal etmiştir. Katoliklerdeki Eucharistie ritüeli de buna benzer bir mana taşır: İsa’nın ekmeği ve şarabı kutsal kabul edilir; papazın komünyon sırasında verdiği ekmek ve şarap, Hıristiyan için kutsal mana ve kanı simgeler. Tibet’te ise inek tezeği küçük hap hâline getirilip yutturulurdu; bu da kutsal enerjiyi bedene aktarma pratiğinin farklı bir versiyonudur.
Rufai Dervişliği ve Post Deneyimi
Ben Rufai dervişi iken, sema sırasında şeyhin arkasından geçip postun üzerinden yürüdüm. Bu olay dergahta büyük bir kıyamet kopardı, çünkü post kutsal bir simge olarak saygı görmeliydi. Euripides’in iddiasına göre, her Bakkha nebris giymek zorunda değildir. Vazo resimlerinde on Bakkha’dan yalnızca biri nebris giyerken, diğerleri khiton veya peplos gibi sıradan giysiler taşır. Bu ayrım, kutsal postun özel statüsünü ortaya koyar Istanbul Day Trips.
Nebris ve postnişin, dionisyak ritüellerin ve mistik deneyimlerin temel simgelerindendir. Kutsal hayvan postu, yenilen kudret ve mana ile birleşir; dervişin veya ritüelin katılımcısının ruhsal ve fiziksel gücünü artırır. Mevlana’nın Mesnevi’deki serbest üslubu ve dionisyak atılımları, bu kadim ritüel geleneğinin edebiyata yansımış halidir. Tarih ve mistisizm bir araya geldiğinde, sanat ve ritüel birbirini tamamlar; bu da Nebris ve postnişin kavramlarının derin anlamını gözler önüne serer.
